Shloka 127
Adhyāya 284: Tapas as a Corrective to Household Attachment
Parāśara’s Instruction
आप ही द्वेष, इच्छा, राग, मोह, क्षमा, अक्षमा, व्यवसाय, धैर्य, लोभ, काम, क्रोध, जय तथा पराजय हैं ।।
tvam eva dveṣa icchā rāga mohaḥ kṣamā akṣamā vyavasāyo dhairyaṁ lobhaḥ kāmaḥ krodho jayaḥ parājayaś ca | tvaṁ gadī tvaṁ śarī cāpī khaṭvāṅgī jharjharī tathā | chettā bhettā prahartā tvaṁ netā mantā pitā mataḥ ||
Bhīṣma nói: Chính Ngài là thù ghét, dục vọng, luyến ái và mê si; là nhẫn nhục và bất nhẫn; là quyết tâm và kiên định; là tham, dục và sân; là thắng và bại. Ngài là kẻ cầm chùy; Ngài là mũi tên và cây cung; Ngài mang khaṭvāṅga và binh khí gọi là jharjharī. Ngài là kẻ chém, kẻ bổ, kẻ đánh; Ngài là bậc dẫn dắt đến chính đạo, là bậc suy niệm điều thiện, và được tôn là Cha.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse presents an all-encompassing vision of the Divine: both opposing mental forces (hatred and forgiveness, resolve and greed) and the means of action (weapons, cutting and striking) are said to be ‘You’. Ethically, it implies that human conflict and moral struggle occur within a larger sacred order, and that one should seek right guidance (netā) and right reflection (mantā) to align action with dharma.
In Śānti Parva, Bhishma delivers teachings and praises the supreme principle/person he addresses. Here he speaks in the mode of a hymn, attributing to the Divine the full range of inner dispositions and outer instruments, emphasizing divine sovereignty over both psychological states and worldly outcomes like victory and defeat.