Shloka 48
अध्याय २८१ — दानधर्मः, न्यायागतधनम्, ऋणत्रय-परिशोधनं च
Dāna ethics, lawful wealth, and settling obligations
भीष्मजी कहते हैं--भरतश्रेष्ठी] यह सुनकर अप्सराओंका मन प्रसन्न हो गया। वे “बहुत अच्छा" कहकर अपने-अपने स्थानोंमें जाकर विहार करने लगीं ।। ततस्त्रिलोककृद् देव: पुनरेव महातपा: । अप:संचिन्तयामास ध्यातास्ताश्चाप्पधागमन्,तब त्रिभुवनकी सृष्टि करनेवाले महातपस्वी भगवान् ब्रह्माने पुन. जलका चिन्तन किया। उनके स्मरण करते ही तुरंत जलदेवता वहाँ उपस्थित हो गये
bhīṣma uvāca—bharataśreṣṭha, etac chrutvā apsarasāṁ manaḥ prasannaṁ babhūva. tāḥ “bahu sādhū” iti uktvā sva-sva-sthāneṣu gatvā vihartum ārabdhāḥ. tataḥ trilokakṛd devaḥ punar eva mahātapāḥ brahmā apaḥ sañcintayāmāsa; dhyātās tāś cāpaḥ kṣaṇād iva samupāgaman.
Bhīṣma nói: “Hỡi bậc ưu tú của dòng Bharata, nghe vậy các Apsara lòng vui mừng. Họ nói: ‘Rất tốt,’ rồi ai nấy trở về chốn của mình và vui chơi nơi ấy. Khi ấy, Brahmā—bậc đại khổ hạnh, đấng tạo dựng ba cõi—lại hướng tâm đến Nước; vừa khởi niệm, các thần của Nước lập tức hiện đến trước mặt Ngài.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The passage highlights the Mahābhārata’s recurring idea that disciplined contemplation (dhyāna) and ascetic potency (tapas) have creative efficacy: Brahmā’s mere mental turning toward ‘the Waters’ results in their immediate manifestation, suggesting an ethical-metaphysical link between inner mastery and orderly creation.
After approving what they have heard, the Apsarases disperse to their own abodes and resume their heavenly recreation. The scene then shifts to Brahmā, described as the creator of the three worlds, who again contemplates the Waters; upon his meditation, the Water-deities appear before him at once.