Shloka 32
श्रेयो-धर्मकर्मविचारः
Inquiry into Śreyas, Dharma, and Karma
वाप्या जल क्षिप्पति वालकोट्या त्वह्ला सकृच्चाप्यथ न द्वितीयम् । तासां क्षये विद्धि परं विसर्ग संहारमेक॑ च तथा प्रजानाम्
vāpyā jalaṁ kṣippati vālakoṭyā tv ahlā sakṛc cāpy atha na dvitīyam | tāsāṁ kṣaye viddhi paraṁ visargaṁ saṁhāram ekaṁ ca tathā prajānām ||
Bhīṣma nói: “Như một đứa trẻ dùng cạnh bàn tay tạt nước từ ao chỉ được một lần chứ không thể lần thứ hai theo đúng cách ấy, cũng vậy, hãy biết rằng khi phần dự trữ đã cạn thì sẽ có sự ‘phóng xuất’ tối hậu và một lần ‘thu hồi’ duy nhất, không thể tránh—đối với chúng sinh cũng thế.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Life and its sustaining ‘stock’ are finite; when that reserve is exhausted, there is a final release (visarga) followed by dissolution (saṁhāra). Recognizing this, one should live ethically with restraint and urgency in dharma rather than complacency.
Bhīṣma is instructing (in Śānti Parva’s didactic setting) using a simple analogy: a child can splash out pond-water once, but when the available water is depleted it cannot be repeated. Likewise, beings have a limited allotment; once it runs out, the final letting-go and dissolution occur.