Shloka 19
Adhyāya 272: Vṛtrasya Dharmiṣṭhatā, Indrasya Mohaḥ, Vasiṣṭha-upadeśaḥ
Vṛtra’s dharmic stature; Indra’s disorientation; Vasiṣṭha’s counsel
भारत! उत्तम मित्र और धनके लाभसे वह इहलोक और परलोकमें भी आनन्दित होता है। ऐसा पुरुष शब्द, स्पर्श, रूप, रस तथा गन्ध--इन पाँचों विषयोंपर प्रभुत्व प्राप्त कर लेता है। इसे धर्मका फल माना जाता है। युधिष्ठिर! वह धर्मका फल पाकर भी हर्षसे फूल नहीं उठता है ।।
atṛpyamāṇo nirvedam ādatte jñānacakṣuṣā | prajñācakṣur yadā kāme rase gandhe na rajyate ||
Bhīṣma nói: “Hỡi Bhārata! Nhờ được bạn tốt và của cải, người ấy vui mừng cả ở đời này lẫn đời sau. Người như vậy chế ngự được năm đối tượng—âm thanh, xúc chạm, sắc, vị và hương; và người ta xem đó là quả của dharma. Hỡi Yudhiṣṭhira! Dẫu đã đạt quả dharma, người ấy vẫn không nở phồng vì hân hoan. Kẻ không thấy thỏa mãn trong khoái lạc giác quan sẽ khởi lên tâm ly tham bằng con mắt tri kiến. Khi một người nhìn bằng con mắt trí tuệ mà không dính mắc vào dục—cũng không dính mắc vào vị và hương—thì sự vững chãi ấy được coi là quả của dharma: hưởng thụ có thể đến, nhưng người ấy không tự mãn, vì quyền năng của họ nằm ở chỗ không chấp trước.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The fruit of dharma is inner mastery: even when pleasures and gains are available, a wise person does not become attached to sense-objects. Through jñāna (insight), he adopts nirveda (dispassion), remaining steady rather than elated or enslaved by desire.
In the Shanti Parva’s instruction section, Bhishma continues advising Yudhishthira on righteous living after the war. Here he describes the mark of a truly discerning person: one who, despite encountering sensory attractions, remains unattached and thus embodies the mature result of dharma.