Shloka 303
Yudhiṣṭhira’s Remorse and Vyāsa’s Teaching on Impermanence (Śoka-nivāraṇa)
संयोगा विप्रयोगान्ता मरणान्तं हि जीवितम् । सम्पूर्ण संग्रहोंका अन्त विनाश है, सारी उन्नतियोंका अन्त पतन है, संयोगोंका अन्त वियोग है और जीवनका अन्त मरण है
saṃyogā viprayogāntā maraṇāntaṃ hi jīvitam |
Vyāsa tuyên bố một quy luật phổ quát về vô thường: mọi cuộc hội ngộ đều kết thúc bằng ly biệt, và chính đời sống tất yếu kết thúc bằng cái chết. Câu kệ khuyên hãy tỉnh táo phân minh—đừng bám víu của cải, tình thân hay sự thăng tiến ở đời, vì mọi pháp hữu vi rốt cuộc đều tan rã; bởi vậy, hãy đặt nếp sống trên nền tảng dharma, chứ không trên lợi lộc chóng qua.
व्यास उवाच
Educational Q&A
All worldly unions and achievements are transient: every association ends in separation, and life ends in death. Recognizing this, one should cultivate detachment and prioritize dharma over attachment to temporary prosperity, status, or relationships.
In the didactic setting of the Śānti Parva, Vyāsa offers a reflective maxim to guide the listener toward calm understanding after turmoil: he frames human experience under the inevitability of change, separation, and death, steering the mind toward ethical steadiness and renunciation.