Shloka 1
Yudhiṣṭhira’s Remorse and Vyāsa’s Teaching on Impermanence (Śoka-nivāraṇa)
ऑपन--र< बछ। ] अति्ऑफाएड सप्तविशो<्ध्याय: युधिष्ठिरको शोकवश शरीर त्याग देनेके लिये उद्यत देख व्यासजीका उन्हें उससे निवारण करके समझाना युधिछिर उवाच अभिमन्यौ हते बाले द्रौपद्यास्तनयेषु च । धृष्टय्युम्ने विराटे च द्रुपदे च महीपतौ,युधिषछ्िरने व्यासजीसे कहा--मुनिश्रेष्ठ! इस युद्धमें बालक अभिमन्यु, द्रौपदीके पाँचों पुत्र, धृष्टद्युम्न, विराट, राजा ट्रुपद, धर्मज्ञ वृषसेन, चेदिराज धृष्टकेतु तथा नाना देशोंके निवासी अन्यान्य नरेश भी वीरगतिको प्राप्त हुए हैं। मैं जाति-भाइयोंका घातक, राज्यका लोभी, अत्यन्त क्रूर और अपने वंशका विनाश करनेवाला निकला, यही सब सोचकर मुझे शोक नहीं छोड़ रहा है और मैं अत्यन्त आतुर हो रहा हूँ
yudhiṣṭhira uvāca | abhimanyau hate bāle draupadyās tanayeṣu ca | dhṛṣṭadyumne virāṭe ca drupade ca mahīpatau ||
Yudhiṣṭhira nói: “Hỡi bậc hiền triết tối thượng, trong cuộc chiến này, Abhimanyu còn trẻ đã bị giết, các con trai của Draupadī cũng vậy; Dhṛṣṭadyumna, Virāṭa và vua Drupada cũng đã ngã xuống. Nhìn những cái chết ấy và cảnh họ hàng tiêu vong, lòng ta bị sầu khổ thiêu đốt—tự nghĩ mình là kẻ sát hại chính thân tộc, tham luyến vương quyền, và là nguyên nhân khiến dòng tộc mình bị diệt.”
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse initiates Yudhiṣṭhira’s moral crisis: even a war fought under claims of dharma leaves profound ethical residue—grief, guilt, and responsibility for the destruction of kin. It sets the stage for instruction on dharma, kingship, and inner reconciliation.
After the war, Yudhiṣṭhira addresses the sage (Vyāsa in the chapter’s frame), listing the fallen—Abhimanyu, Draupadī’s sons, Dhṛṣṭadyumna, Virāṭa, and Drupada—and expresses overwhelming sorrow and self-reproach.