Shloka 23
तृष्णाक्षय-उपदेशः
Instruction on the Cessation of Craving
चतुर्द्धारें पुरुषं चतुर्मुखं चतुर्धा चैनमुपयाति वाचा । बाहुभ्यां वाच उदरादुपस्थात् तेषां द्वारं द्वारपालो बुभूषेत्
caturdvāre puruṣaṃ caturmukhaṃ caturdhā cainam upayāti vācā | bāhubhyāṃ vāca udarād upasthāt teṣāṃ dvāraṃ dvārapālo bubhūṣet ||
Kapila nói: “Con người là hữu thể có bốn cửa và bốn mặt. Người ta đến gần nó bằng bốn cách, qua lời nói đã được kỷ luật: bằng đôi tay (hành động), bằng lời nói, bằng cái bụng (dục ăn), và bằng cơ quan sinh dục (xung lực ái dục). Hãy ước muốn làm kẻ giữ cửa của những cửa ấy—tức là biết kiềm chế và cai quản chúng. Theo lời dạy của śāstra, nhờ chế ngự bốn cửa này mà đạt đến Đấng Tối Thượng—có bốn ‘mặt’ như bốn Veda—qua bốn con đường: bhakti (sùng mộ), jñāna (tri kiến), karma (hành động), và yoga tám chi (aṣṭāṅga).”
कपिल उवाच
Educational Q&A
The verse teaches disciplined restraint over four key ‘gates’ of human conduct—actions (arms), speech, appetite (belly), and sexual impulse (genitals). By becoming their ‘gatekeeper’ (dvārapāla), one aligns with śāstric discipline and becomes fit to attain the Supreme Person through recognized spiritual paths.
Kapila is instructing a listener in the Śānti Parva’s philosophical discourse. He uses a metaphor of a four-gated person and urges mastery over bodily and verbal impulses, linking such mastery to attaining the Supreme Puruṣa, symbolically associated with the four Vedas and approached through four yogic means.