Shloka 78
पापात्म-धर्मात्म-लक्षणम् तथा निर्वेदेन मोक्षमार्गः | Marks of the Sinful and the Righteous; Dispassion (Nirveda) as a Path to Liberation
धर्मोपदेश करनेवाले पुरुषसे यदि कोई प्रश्न करे तो उसे देरतक सोच-विचार कर ही उत्तर देना चाहिये। ऐसा करनेसे उसको देरतक पश्चात्ताप नहीं करना पड़ता है ।।
bhīṣma uvāca | dharmopadeśa-karaṇe vāle puruṣa-se yadi kaścid praśnaṃ karet, tarhi tasmai dīrghaṃ cintayitvā eva uttaraṃ dātavyaṃ | evaṃ kṛte tasya dīrgha-kālaṃ paścāt-tāpo na bhavati || upāsyā bahulās tasminn āśrame sumahā-tapāḥ | samāḥ svargaṃ gato vipraḥ putreṇa sahitas tadā ||
Bhīṣma nói: “Nếu có người chất vấn một bậc giảng dạy dharma, thì người ấy chỉ nên đáp sau khi đã suy xét lâu dài. Trả lời như vậy thì về sau sẽ không phải mang nỗi hối hận kéo dài. Ngay tại ẩn viện ấy, trong nhiều năm liền, vô số bậc khổ hạnh đáng tôn kính và đại tu sĩ được phụng sự và kính lễ; rồi vị Bà-la-môn—Gautama, một brahmarṣi có khổ hạnh vô cùng—đã lên cõi trời cùng với con trai mình là Cirakārī.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A teacher of dharma should answer questions only after careful, extended reflection; measured speech prevents later remorse and protects the integrity of moral instruction.
After stating the ethical rule about thoughtful replies, the verse situates the teaching within the account of the sage Gautama: he lived for many years in his hermitage among many revered ascetics and later attained heaven together with his son Cirakārī.