Shloka 49
पापात्म-धर्मात्म-लक्षणम् तथा निर्वेदेन मोक्षमार्गः | Marks of the Sinful and the Righteous; Dispassion (Nirveda) as a Path to Liberation
परवानस्मि चेत्युक्त: प्रणयिष्यति तेन च । अत्र चाकुशले जाते स्त्रिया नास्ति व्यतिक्रम:,“मैंने विनयपूर्वक कहा--“भगवन्! मैं आपके अधीन हूँ। आपके पदार्पणसे मैं सनाथ हो गया।” मुझे आशा थी कि मेरे इस सदव्यवहारसे संतुष्ट होकर अतिथिदेवता मुझसे प्रेम करेंगे; परंतु यहाँ इन्द्रकी विषयलोलुपताके कारण दुःखद घटना घटित हो गयी। इसमें मेरी सत्रीका कोई अपराध नहीं
paravān asmi cety uktaḥ praṇayiṣyati tena ca | atra cākuśale jāte striyā nāsti vyatikramaḥ ||
Bhīṣma nói: “Khi ta cung kính thưa: ‘Bạch tôn giả, con ở dưới quyền của ngài,’ ta đã mong rằng, nhờ cách đối đãi lễ độ ấy, vị khách đáng tôn kính sẽ đáp lại bằng tình thân ái. Nhưng tại đây, vì Indra mê đắm dục lạc, một tai biến đau đớn đã xảy ra. Trong việc này, người phụ nữ không có lỗi, cũng không hề phạm điều gì.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse emphasizes ethical discernment in assigning blame: even when misfortune arises, one should not accuse the innocent. It also highlights the ideal of atithi-dharma (reverence to guests) and warns that uncontrolled desire—even in a powerful figure like Indra—can cause harm.
The speaker recounts that he humbly submitted himself to a guest’s authority, expecting goodwill in return. Instead, an unfortunate incident occurs because of Indra’s lustful impulse, and the speaker explicitly absolves the woman of wrongdoing.