Shloka 26
पापात्म-धर्मात्म-लक्षणम् तथा निर्वेदेन मोक्षमार्गः | Marks of the Sinful and the Righteous; Dispassion (Nirveda) as a Path to Liberation
माता देहारणि: पुंसां सर्वस्यार्तस्य निर्व॒ति: । मातृलाभे सनाथत्वमनाथत्वं विपर्यये
mātā dehāraṇiḥ puṁsāṁ sarvasyārtasya nirvṛtiḥ | mātṛlābhe sanāthatvam anāthatvaṁ viparyaye ||
Bhishma nói: “Mẹ là araṇi—cây dùi lửa—làm bừng lên ngọn lửa của đời sống thân xác nơi con người. Với mọi hữu tình đang khổ nạn, mẹ là nguồn an ủi và cứu vớt. Còn mẹ thì người ta thấy mình có chỗ nương, không cô độc; vắng mẹ thì thật sự thành kẻ mồ côi.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches the ethical and emotional centrality of the mother: she is the primary source of life’s nurture and the foremost refuge for the distressed; her presence gives a sense of protection (sanāthatva), and her absence creates profound vulnerability (anāthatva).
In the Shanti Parva’s instruction on dharma and right conduct, Bhishma is teaching Yudhishthira through moral reflections; here he highlights the mother’s unique role as the giver of embodied life and as the natural shelter and consolation for suffering beings.