Shloka 14
पापात्म-धर्मात्म-लक्षणम् तथा निर्वेदेन मोक्षमार्गः | Marks of the Sinful and the Righteous; Dispassion (Nirveda) as a Path to Liberation
“पिताका अनादर उचित नहीं है, साथ ही माताकी रक्षा करना भी पुत्रका धर्म है। ये दोनों ही धर्म उचित और योग्य हैं। मैं किस प्रकार इनका उल्लंघन न करूँ? ।।
pitā kānādara ucito na hi, sārdhaṁ mātā-rakṣaṇaṁ api putrasya dharmaḥ | etau ubhau dharmau ucitau yogyau ca | kathaṁ aham etayoḥ ullanghanaṁ na kuryām? || pitā ātmānam ādhattē jāyāyāṁ jajñivān iti | śīla-cāritra-gotra-stha-dhāraṇārthaṁ kulasya ca ||
Bhishma nói: “Bất kính với cha là điều không phải; và bảo hộ mẹ cũng là bổn phận của người con. Cả hai đều là nghĩa vụ đúng đắn và đáng làm—làm sao ta có thể tránh khỏi việc phạm vào một trong hai? Bởi người cha, như lời đã nói, đặt chính bản thân mình vào người vợ và sinh lại thành con trai, để gia tộc được duy trì—gìn giữ phẩm hạnh, nề nếp, huyết thống và tông phái.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A son faces a genuine ethical tension: honoring the father and protecting the mother are both valid dharmas. The verse frames this as a conflict of duties and grounds filial obligation in the idea that the father continues himself through the son to preserve family character, conduct, and lineage.
Bhishma reflects on competing familial obligations—respect for the father versus safeguarding the mother—presenting it as a dilemma where either choice risks violating dharma, and then explains the traditional rationale for paternal authority and lineage-continuity through birth.