Shloka 1
Dharma-Pramāṇa-Vicāra: The Elusiveness of Dharma and the Limits of Rule-Lists
व्यासजी कहते हैं--पुत्र! योगशास्त्रके ज्ञाता शास्त्रोक्त कर्मोके द्वारा स्थूल शरीरसे निकले हुए सूक्ष्म स्वरूप जीवात्माको देखते हैं
vyāsa uvāca | hṛdi kāmadrumaś chitraḥ mohasaṃcaya-sambhavaḥ | krodha-māna-mahā-skandho vidhitsā-pariṣecanaḥ ||
Vyāsa nói: “Con ơi! Những bậc thông hiểu Yoga-śāstra, nhờ thực hành các nghiệp theo lời kinh điển, thấy được jīvātman vi tế đã rời khỏi thân thô (sthūla-śarīra). Và trong Mahābhārata, thuộc Śānti Parva, phần Mokṣa-dharma, chương nói về sự vấn vấn tiếp nối của Śukadeva—chương 253—cũng đã viên mãn.” Vyāsa lại nói: “Trong tim có một cây kỳ diệu của dục vọng, như cây ban điều ước, sinh từ khối tích tụ của mê si. Thân cây lớn của nó là sân hận và ngã mạn; và nó được tưới tẩm bởi thôi thúc muốn làm, muốn thành tựu.”
व्यास उवाच
Educational Q&A
Desire is portrayed as an inner ‘tree’ rooted in delusion and strengthened by anger and pride; it grows because the mind keeps ‘watering’ it through the urge to act for gratification. Ethical discipline and yogic insight begin by recognizing these inner causes and withdrawing the nourishment that sustains craving.
Vyasa begins an allegorical instruction: he describes a marvelous ‘tree of desire’ located in the heart, explaining its origin (delusion), its structure (anger and pride as the trunk), and what sustains it (the impulse to pursue aims). This sets up the chapter’s broader teaching on cutting down this inner tree to attain liberation.