Shloka 19
राजधर्मः—राष्ट्ररक्षणं, दण्डनीतिः, हयग्रीवोपाख्यानम्
Royal Duty: Protection, Penal Policy, and the Hayagrīva Exemplum
आत्मापि चायं न मम सर्वापि पृथिवी मम । यथा मम तथान्येषामिति पश्यन् न मुहृति
ātmāpi cāyaṃ na mama sarvāpi pṛthivī mama | yathā mama tathānyeṣām iti paśyan na muhṛti ||
Vyāsa nói: “Ngay cả tự ngã (thân và tâm) này cũng không phải là ‘của ta’; và toàn cõi địa cầu cũng không phải là ‘của ta’. Thấy rằng điều gì được nhận là ‘của ta’ thì cũng theo cách ấy là ‘của người khác’—người giữ được cái thấy ấy không rơi vào mê lầm dù chỉ trong một sát-na.”
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse teaches non-possessiveness: neither the body/self nor the earth truly belongs to ‘me’. By seeing ‘mine’ as equally ‘others’—a shared, non-exclusive relation—one avoids moha (delusion) and cultivates peace and ethical restraint.
In Śānti Parva’s instruction on peace and right conduct after the war, Vyāsa delivers a reflective teaching aimed at dissolving attachment to body and possessions, presenting a mental discipline that prevents confusion and grief.