Shloka 15
Adhyāya 249 — Mṛtyu-prādurbhāvaḥ (The Manifestation of Death) / Restraint of Tejas and Ordered Saṃhāra
संसारसागरगमां योनिपातालदुस्तराम् | आत्मकर्मोद्धवां तात जिद्नावर्ता दुरासदाम्
saṃsārasāgaragamāṃ yonipātāladustarām | ātmakarmoddhavāṃ tāta jihvāvartāṃ durāsadām ||
Vyāsa nói: “Hỡi con, dòng chảy của đời sống thế gian này như một con sông kinh hoàng chảy qua mọi thế giới rồi đổ vào biển lớn saṃsāra. Nguồn của nó khó lần; đáy sâu như cõi âm; vượt qua thì cực kỳ khó. Nó sinh từ chính nghiệp của mỗi người; xoáy nước của nó là cái lưỡi—sự thèm khát vị ngon và ham muốn—và đến gần cũng đã nguy hiểm. Chỉ với trí hiểu thanh tịnh và tự chế, con người mới có thể lội qua con sông ấy và đến nơi an ổn.”
व्यास उवाच
Educational Q&A
Worldly bondage is self-created through one’s own karma and cravings; sense-driven appetite (symbolized by the tongue) becomes a whirlpool that drags one back into saṃsāra. The remedy implied is purification of intellect, restraint, and disciplined living aimed at liberation.
In Śānti Parva’s instruction-oriented setting, Vyāsa addresses a listener affectionately (“tāta”) and teaches through a vivid allegory: saṃsāra is a terrifying river leading into the ocean of continued existence, difficult to cross because of inner forces like craving and habit.