Shloka 9
Bhūta-guṇa-saṃkhyāna
Enumeration of the Properties of the Elements and Cognitive Faculties
यदा प्रार्थयते किंचित् तदा भवति सा मनः । अधिष्ठानानि वै बुद्धयां पृथगेतानि संस्मरेत् । इन्द्रियाण्येव मेध्यानि विजेतव्यानि कृत्स्नश:
yadā prārthayate kiñcit tadā bhavati sā manaḥ | adhiṣṭhānāni vai buddhyāṃ pṛthag etāni saṃsmaret | indriyāṇy eva medhyāni vijetavyāni kṛtsnaśaḥ |
Vyāsa nói: Khi con người khao khát một điều gì, chính trí tuệ (buddhi) ấy biến thành tâm (manas), trở thành chỗ ngự của dục vọng. Hãy ghi nhớ rằng những nền tảng kinh nghiệm tưởng như tách rời kia phải được hiểu là nằm trong chính trí tuệ. Vì vậy, các căn—được gọi là ‘medhyāni’ vì chúng phụ trợ cho sự nhận biết phân minh—người hành yoga phải chế ngự hoàn toàn.
व्यास उवाच
Educational Q&A
Desire transforms the steady discriminative faculty (buddhi) into the restless mind (manas). Hence one should recognize the sense-based ‘supports’ of experience as operating within buddhi and practice complete mastery over the senses, since unchecked senses fuel desire and mental agitation.
In the didactic discourse of Śānti Parva, Vyāsa explains an inner psychology: how craving arises, how it reshapes cognition into desire-driven mentation, and why a yogin must subdue the senses to stabilize discernment and live ethically.