Shloka 22
सृजते<त्र गुणानेक एको न सृजते गुणान् । पृथग्भूतौ प्रकृत्या तौ सम्प्रयुक्तो च सर्वदा,इन दोनोंमेंसे एक (बुद्धि) तो गुणोंकी सृष्टि करती है और दूसरा (आत्मा) गुणोंकी सृष्टि नहीं करता है। वे दोनों स्वरूपत: एक दूसरेसे पृथक हैं; परंतु सदा संयुक्त रहते हैं
sṛjate ’tra guṇān eka eko na sṛjate guṇān | pṛthagbhūtau prakṛtyā tau samprayukto ca sarvadā ||
Vyāsa nói: Ở đây, trong hai điều ấy, một—chính là trí (buddhi)—sinh ra muôn dạng guṇa; còn điều kia—Tự Ngã (ātman/puruṣa)—thì tuyệt nhiên không sinh ra guṇa. Theo tự tánh, chúng khác biệt nhau; nhưng chúng vẫn luôn kết hợp cùng nhau. Lời dạy đặt nền cho đời sống đạo hạnh: guṇa vận hành trong nội cụ, còn Tự Ngã chứng tri thì không bị nhiễm, nhờ đó có thể phân biệt và ly tham để giữ dharma.
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse distinguishes the guṇa-producing principle (buddhi as part of prakṛti) from the non-producing conscious Self (ātman/puruṣa). Though essentially different, they are experienced as conjoined; ethical clarity arises by recognizing that actions and mental states belong to guṇas, while the Self remains the witness.
In Śānti Parva’s philosophical instruction, Vyāsa explains a Sāṅkhya-style analysis of the person: the inner instrument generates and displays guṇic modifications, whereas the Self does not generate them. The passage supports counsel toward peace and dharma through discernment between the changing psyche and the unchanging witness.