Shloka 1
कामद्रुम-रूपकः तथा शरीर-पुर-रूपकः
The Desire-Tree and the Body-as-City Metaphors
ऑपनआक्रात बछ। 2 षट्चत्वारिशंर्दाधिकद्विशततमो< ध्याय: परमात्माकी श्रेष्ठता
vyāsa uvāca | prakṛtyāstu vikārā ye kṣetrajñastair adhiṣṭhitaḥ | na cainaṃ te prajānanti sa tu jānāti tān api ||
Vyāsa nói: Những biến đổi phát sinh từ Prakṛti đều do “Kẻ Biết Cánh Đồng” (Kṣetrajña)—tức Tự Ngã có tri giác—chủ trì. Nhưng chính các biến đổi ấy lại không nhận biết Ngài; còn Ngài thì biết hết thảy chúng. Vì vậy, lời dạy này nêu rõ tính tối thượng của Tự Ngã đối với các trạng thái biến dịch của tự nhiên và khuyến cáo sự phân biệt: đừng lầm cái biến đổi với kẻ biết chân thật.
व्यास उवाच
Educational Q&A
Nature’s changing products (prakṛti-vikāras) operate under the presence of the conscious Self (kṣetrajña). The mutable cannot ‘know’ the knower; consciousness illumines and knows all states, while remaining distinct from them. This supports ethical discernment and detachment from bodily-mental fluctuations.
In Śānti Parva’s philosophical instruction, Vyāsa articulates a metaphysical point: the Self presides over the evolutes of nature, yet those evolutes do not comprehend the Self. The discourse frames the path toward right understanding of the Self as superior to material processes.