Shloka 1
सूक्ष्मभूत-भूतात्मविज्ञानम्
Knowing the subtle principle and the bhūtātman through yoga
इस प्रकार श्रीमहाभारत शान्तिपर्वके अन्तर्गत मोक्षधर्मपर्वमें शुकदेवका अनुप्रश्नविषयक दो सौ चौवालीसवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ २४४ ॥। (दाक्षिणात्य अधिक पाठका ३ “लोक मिलाकर कुल ३१३ “लोक हैं) शीश (0) आल आन+- > ७ प्राणाय स्वाहा
śuka uvāca | vartamānas tathaivātra vānaprasthāśrame yathā | yoktavyo 'tmā kathaṃ śaktyā vedyaṃ vai kāṅkṣatā param ||
Śuka thưa: “Thưa phụ thân, con đã nghe rằng trong các giai đoạn brahmacarya và gṛhastha, người ta phải sống đúng theo quy phạm của kinh điển; cũng vậy, ngay trong giai đoạn vānaprastha này, cũng nên tiến hành trong kỷ luật śāstra. Nay con muốn biết: người khao khát chứng ngộ Thực tại tối thượng—điều đáng được biết—thì tùy theo năng lực của mình phải hướng nội thế nào, phải quán niệm và điều phục tự thân ra sao để đạt đến Đấng Tối Thượng ấy?”
शुक उवाच
Educational Q&A
The verse frames a mokṣa-oriented inquiry: beyond merely following external āśrama rules, the seeker must ‘yoke’ (discipline and direct) the self toward realization of the Supreme, doing so in a way suited to one’s capacity.
Śukadeva, continuing a teacher–student dialogue (addressing his father), acknowledges the prescribed conduct for the life-stages and asks specifically how a vānaprastha (or aspirant moving toward renunciation) should practice inner contemplation to know the Supreme Reality.