Shloka 14
महाभूत–इन्द्रिय–मनस्–बुद्धि–अन्तरात्मा विवेकः | Discrimination of Elements, Senses, Mind, Intellect, and Inner Self
एताश्षान्याश्व विविधा दीक्षास्तेषां मनीषिणाम्
etāś cānyāś ca vividhā dīkṣās teṣāṃ manīṣiṇām | caturthe saṃnyāsāśrame vihito yo 'paniṣat-pratipāditaḥ śama-damoparati-titikṣā-samādhāna-rūpo dharmaḥ sa sarvāśramāṇāṃ sādhāraṇaḥ smṛtaḥ | tasya pālanaṃ sarvāśramibhiḥ kartavyam | kintu caturthāśramasya saṃnyāsasya yo viśeṣa-dharmaḥ sa vānaprastha-gṛhasthābhyāṃ bhinnaḥ ||
Vyāsa nói: “Đối với các bậc hiền triết trầm tư, kinh điển nêu rõ những phép tu và giới luật đa dạng như thế, cùng vô số điều khác nữa. Nhưng các Upaniṣad đặc biệt răn dạy—nhất là cho āśrama thứ tư, tức saṃnyāsa—một pháp gồm: sự an tĩnh của tâm (śama), tự chế (dama), ly dục–thu mình (uparati), nhẫn chịu (titikṣā) và định tâm vững bền (samādhāna). Những đức hạnh ấy được xem là ‘chung’ cho mọi āśrama, nên người ở bất kỳ giai đoạn đời nào cũng phải thực hành. Tuy vậy, pháp hành đặc thù của āśrama thứ tư—saṃnyāsa—khác với pháp của người tại gia và người ở rừng.”
व्यास उवाच
Educational Q&A
The passage distinguishes between (1) virtues that are universal across all four āśramas—śama, dama, uparati, titikṣā, and samādhāna—and (2) the special, distinctive duties of formal renunciation (saṃnyāsa), which differ from the duties of householders and forest-dwellers.
In Śānti Parva’s instruction on dharma, Vyāsa explains that scriptures prescribe many disciplines for the wise, then emphasizes that certain Upaniṣadic inner virtues are obligatory for everyone, while the renunciant’s specific code of life remains unique to the fourth āśrama.