Shloka 20
Adhyāya 241: Guṇa-sṛṣṭi, Kṣetrajña-sākṣitva, and Śama through Ātma-jñāna (गुणसृष्टिः, क्षेत्रज्ञसाक्षित्वं, शमः)
सचेतनं जीवगुणं वदन्ति स चेष्टते जीवयते च सर्वम् | ततः पर क्षेत्रविदो वदन्ति प्राकल्पयद् यो भुवनानि सप्त
sacetanaṁ jīvaguṇaṁ vadanti sa ceṣṭate jīvayate ca sarvam | tataḥ para kṣetravido vadanti prākalpayad yo bhuvanāni sapta ||
Bhīṣma nói: Người ta gọi thân này là “có ý thức” vì nó gắn với các phẩm tính của jīvātman. Chính jīvātman hành động qua thân và ban sự sống cùng tri giác cho toàn thể cơ thể. Nhưng các bậc Kṣetrajña lại nói rằng cao hơn jīvātman ấy là Paramātman—Đấng thuở ban sơ đã tạo dựng bảy cõi.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse distinguishes three levels: the body (inert by itself), the jīva (which animates and acts through the body), and the Paramātman (the supreme creator), whom the wise regard as higher than the jīva.
In the Shanti Parva’s instruction on liberation and right understanding, Bhishma teaches Yudhishthira a hierarchy of principles—body, individual self, and Supreme Self—urging discernment between the field (body) and the knower(s) of the field.