Shloka 52

Adhyāya 240: Indriya–Manas–Buddhi–Ātman — The Inner Hierarchy and Restraint (इन्द्रिय-मनस्-बुद्धि-आत्म-क्रमः)

Devanagari script

सत्त्वसंसेवनाद धीरो निद्रामुच्छेत्तुमरहति । विद्वानोंने योगके जो काम

Transliteration

sattvasaṃsevanād dhīro nidrām ucchettum arhati | vidvān yogake yo kāma-krodha-lobha-bhayaṃ ca pañcamaṃ svapnam—ime pañca doṣāḥ proktāḥ—tān pūrṇatayā ucchedayet | eṣāṃ madhye krodhaṃ śamena (manonigrahena) jayet, kāmaṃ saṅkalpatyāgena parājayet, tathā dhīraḥ sattvaguṇasaṃsevanena nidrāyā ucchedaṃ kartum śaknoti |

Translation

Vyāsa dạy rằng: Người kiên định, nhờ nuôi dưỡng sattva (tính trong sáng và quân bình), có thể cắt đứt sức lôi kéo của cơn buồn ngủ. Người hành yoga có trí phải nhổ tận gốc năm lỗi mà bậc học giả truyền dạy: dục vọng, sân hận, tham lam, sợ hãi, và (thứ năm) mộng. Trong đó, sân hận phải được chế ngự bằng śama—sự kiềm chế của tâm; dục vọng phải bị đánh bại bằng cách từ bỏ những quyết tâm cưỡng bức và các ý hướng thèm khát; và nhờ nương tựa bền bỉ vào sattva, người có kỷ luật có thể vượt thắng giấc ngủ, giữ mình xứng hợp cho công phu nội tâm.

Word by Word

• {'sattva-saṃsevana': 'cultivation/constant resort to sattva (clarity, harmony, purity of mind)', 'dhīra': 'steadfast, self-possessed, disciplined person', 'nidrā': 'sleep

• lethargy/drowsiness as an obstacle', 'ucchettum / uccheda': 'to cut off, uproot, eradicate', 'arhati': 'is fit/able/deserving to', 'vidvān': 'wise person

• learned practitioner', 'yoga': 'discipline of inner integration

• spiritual practice', 'kāma': 'desire

• craving that agitates the mind', 'krodha': 'anger

• reactive wrath', 'lobha': 'greed

• grasping', 'bhaya': 'fear

• anxiety', 'svapna': 'dream

• dream-state distraction/instability', 'doṣa': 'fault

• mental blemish/defect', 'śama': 'calmness

• pacification of the mind', 'manonigraha': 'control/restraint of the mind', 'saṅkalpa-tyāga': 'abandoning saṅkalpa (compulsive resolve, intention driven by craving)

• renunciation of desire-constructs', 'jayet': 'should conquer', 'parājayet': 'should defeat/overcome'}

Speaker

व्यास उवाच

Characters & Entities

• Vyāsa

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse teaches yogic ethics of inner purification: uproot five mental defects—desire, anger, greed, fear, and dream-distraction—by specific remedies (anger through śama/mental restraint, desire through abandoning saṅkalpa), and cultivate sattva to overcome sleep and sustain disciplined awareness.

What is happening in the narrative?

In the didactic setting of Śānti Parva, Vyāsa speaks as an authoritative teacher, giving practical instructions on mental discipline and the removal of obstacles to yoga, emphasizing sattva as the basis for steadiness and wakeful clarity.