Shloka 183
Adhyāya 240: Indriya–Manas–Buddhi–Ātman — The Inner Hierarchy and Restraint (इन्द्रिय-मनस्-बुद्धि-आत्म-क्रमः)
प्रसीदन्ति च संस्थाय तदा ब्रह्म प्रकाशते । योगी पाँचों इन्द्रियोंको वशमें करके उन्हें दृढ़तापूर्वक मनमें स्थापित करे। जब छठे मनसहित ये इन्द्रियाँ बुद्धिमें स्थिर होकर प्रसन्न (स्वच्छ) हो जाती हैं
prasīdanti ca saṁsthāya tadā brahma prakāśate | yogī pañcendriyāṇi vaśaṁ kṛtvā tāni dṛḍhatayā manasi saṁsthāpayet | yadā ṣaṣṭhena manasā saha imāni indriyāṇi buddhau sthirībhūya prasīdanti (svacchībhavanti), tadā tasya yoginaḥ brahma-sākṣātkāro bhavati |
Vyāsa nói: Khi các giác quan được thu nhiếp và làm cho vững, chúng trở nên an tĩnh và trong sáng; bấy giờ Phạm (Brahman) hiển lộ rạng ngời. Một hành giả yoga phải chế ngự năm giác quan và đặt chúng vững chắc trong tâm. Khi các giác quan ấy—cùng với cái thứ sáu là tâm—đứng yên trong trí (buddhi), trở nên thanh thản và trong suốt, thì hành giả chứng ngộ trực tiếp Brahman. Mũi nhọn đạo đức ở đây là sự tự trị nội tâm: làm chủ tri giác và tư tưởng được xem là điều kiện để chân lý tối thượng tự bày lộ, không phải như một kết luận thuần lý, mà như sự sáng tỏ được sống trọn.
व्यास उवाच
Educational Q&A
Brahman is realized when the practitioner disciplines the sensory faculties and the mind, stabilizing them in the intellect; clarity and serenity of inner instruments allow the highest reality to manifest.
Vyāsa is instructing on yogic practice within the Śānti Parva’s liberation-oriented discourse, describing the inner sequence: restrain the five senses, anchor them in the mind, steady mind-and-senses in buddhi, and thereby attain direct realization of Brahman.