Shloka 11
Vānaprastha-vṛtti and the Transition toward the Fourth Āśrama (वानप्रस्थवृत्तिः चतुर्थाश्रमोपक्रमश्च)
प्रज्ञानाभि: सर्वतन्त्रप्रतोदो ज्ञानसारथि: । क्षेत्रज्ञाधिष्ठितो धीर: श्रद्धादमपुर:सर:
vyāsa uvāca | prajñānābhiḥ sarvatantrapratodo jñānasārathiḥ | kṣetrajñādhiṣṭhito dhīraḥ śraddhādamapuraḥsaraḥ ||
Vyāsa nói: “Trí tuệ phân biệt là cái moay-ơ; toàn bộ các luận thư là cây roi thúc; tri kiến chân thật là người đánh xe. Ngự trong đó là kṣetrajña (kẻ biết ‘cánh đồng’, tức linh ngã hữu thân), vững vàng và tự chủ; còn tín tâm và sự chế ngự các căn đi trước như những người hộ vệ. Thế nên hành trình nội tâm được ví như cỗ xe: được dẫn dắt bởi tri thức và được thúc đẩy bởi niềm tin có kỷ luật, tự ngã tiến trên con đường thanh tịnh của quán niệm hướng đến thiện tối thượng.”
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that the self’s progress depends on right guidance: wisdom is the stable center, śāstra provides the driving impetus, and knowledge must act as the charioteer. Faith and disciplined restraint protect and lead the practitioner, enabling movement toward contemplative purity and liberation.
Vyāsa continues an extended allegory describing the embodied being as a divine chariot. In this segment he identifies key components—wisdom as the hub, the totality of teachings as the goad, knowledge as the charioteer, and the kṣetrajña as the rider—while faith and self-control proceed in front as guardians.