Shloka 14
Gṛhastha-vṛtti and Niyama: Models of Householder Livelihood and Discipline (गृहस्थवृत्ति-नियमाः)
कालोदकेन महता वर्षावर्तेन संततम् । मासोर्मिणर्तुवेगेन पक्षोलपतृणेन च
vyāsa uvāca | kālodakena mahatā varṣāvartena santatam | māsormibhir ṛtuvegena pakṣolapatṛṇena ca | nimeṣonmeṣa-phenena dinarātri-jalapravāhaiḥ | kāmadevo bhayaṅkaro grāhaḥ | vedā yajñāś ca naukāḥ | dharmo dvīpaḥ prāṇinām āśrayabhūtaḥ | artha-kāmau jalāni | satyabhāṣaṇaṃ mokṣaś ca ubhe tīre | hiṃsā-rūpā vṛkṣāḥ tasmin kāla-pravāhe vahanti | yugaṃ maryādā | brahmaiva ca taṃ kālanadaṃ prasūte parvataḥ | tasmin pravāhe patitā vidhātṛ-sṛṣṭāḥ sarve prāṇino yamalokaṃ prati ākarṣyante ||
Vyāsa nói: “Thời gian là một con sông mênh mông. Nước của nó chính là Thời gian; những xoáy nước là mưa dâng lên không dứt. Tháng là những đợt sóng cuộn; mùa là dòng chảy thúc đẩy; nửa tháng là dây leo và cỏ dại. Chớp mắt và mở mắt là bọt; ngày và đêm là dòng nước trôi. Dục vọng (Kāma) là con cá sấu ghê rợn trong đó. Veda và tế lễ là thuyền; Dharma là hòn đảo che chở muôn loài. Tài lợi và khoái lạc là nước; lời chân thật và giải thoát là hai bờ. Cây bạo lực trôi dạt theo dòng ấy. Các yuga là ranh giới của nó, và Brahman là ngọn núi nguồn sinh ra con sông Thời gian. Rơi vào dòng chảy ấy, mọi loài do Đấng Tạo Hóa tạo dựng đều bị kéo về cõi Yama.”
व्यास उवाच
Educational Q&A
Time is an irresistible current carrying all beings toward death and judgment; only disciplined life—grounded in Dharma, truthful speech, and oriented to moksha—provides safe footing and a way to ‘cross’ the dangers of desire, violence, and attachment.
Vyāsa delivers a sustained metaphor: the cosmos is a river of Time with cycles (days, months, seasons, yugas) as its features; desire is a predator within it; Vedic knowledge and sacrifice are boats; Dharma is a refuge-island; and all created beings are pulled along toward Yama’s realm.