Shloka 15
Yoga-kṛtya (योककृत्य) — Vyāsa on Sense-Restraint, Obstacles, and Brahman-Realization
लोकान् नदी: समुद्रांश्न दिश: शैलान् वनस्पतीन् । नरकिन्नररक्षांसि वयःपशुमृगोरगान् । अव्ययं च व्ययं चैव द्वयं स्थावरजजड्रमम्
lokān nadīḥ samudrāṁś ca diśaḥ śailān vanaspatīn | narakinnararakṣāṁsi vayaḥ-paśu-mṛgoragān | avyayaṁ ca vyayaṁ caiva dvayaṁ sthāvara-jaṅgamam | tad-anantaraṁ vai brahmā hi carācaraprāṇināṁ sṛṣṭiṁ karoti ||
Vyāsa nói: Brahmā tạo ra các thế giới—sông ngòi và biển cả, các phương hướng, núi non và thảo mộc; các loài như người, Kinnara và Rākṣasa; cùng mọi sinh vật biết bay, biết đi, biết bò hay biết bơi—chim muông, gia súc, thú rừng và loài rắn. Ngài cũng làm phát sinh cả cái bất hoại lẫn cái hoại diệt: sự sáng tạo hai mặt của bất động và hữu động. Vì thế, khi các nguyên lý sơ khởi đã được an lập, Brahmā trở thành tác nhân khiến toàn thể quần sinh—động và tĩnh—hiển lộ ra đời.
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse teaches a comprehensive, ordered view of creation: Brahmā is presented as the cosmic agent who manifests all categories of existence—geographical features, species, and supernatural classes—summarized as the twofold division of imperishable/perishable and immobile/mobile. Ethically, it supports a dharmic worldview in which life is interconnected within a structured cosmos, encouraging reverence and responsibility toward all beings.
In the Śānti Parva’s instructional setting, Vyāsa explains the scope of Brahmā’s creative activity. He enumerates the constituents of the universe—worlds and natural features, then various beings—culminating in the philosophical classification of reality into avyaya/vyaya and sthāvara/jaṅgama, framing later discussion on order, duty, and right conduct.