Shloka 12
आत्मदर्शन-उपदेशः (Ātma-darśana Upadeśa) — Mind, Senses, and the All-pervading Self
काष्ठा निमेषा दश पञ्च चैव त्रिंशत्तु काष्ठा गणयेत् कलां ताम् | त्रिंशत्कलक्षापि भवेन्मुहूर्तो भाग: कलाया दशमश्न यः स्यात्
kāṣṭhā nimeṣā daśa pañca caiva triṁśattu kāṣṭhā gaṇayet kalāṁ tām | triṁśatkalā kṣāpi bhaven muhūrto bhāgaḥ kalāyā daśamaśna yaḥ syāt |
Vyāsa giảng về cách tính thời gian theo truyền thống: mười lăm nimeṣa hợp thành một kāṣṭhā, và ba mươi kāṣṭhā được tính là một kalā. Ba mươi kalā hợp thành một muhūrta; lại còn cộng thêm một phần mười của một kalā—vì thế, một muhūrta được hiểu là ba mươi kalā cộng ba kāṣṭhā. Lời dạy này đặt hành vi của con người vào trong thước đo vũ trụ có trật tự, khuyên phải minh bạch và chính xác khi nói về bổn phận (dharma), thời điểm nghi lễ và nếp sống kỷ luật.
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse teaches a precise traditional hierarchy of time-units—nimeṣa, kāṣṭhā, kalā, and muhūrta—emphasizing disciplined, accurate reckoning that supports orderly conduct and correct timing in dharmic life.
In the instructional setting of the Śānti Parva, Vyāsa is explaining a technical but ethically relevant topic: how time is conventionally measured, providing definitions and conversions among the units.