Shloka 13
Brāhmaṇa-kṛtya, Āśrama-niyama, and Dāna-prasaṃsā
Duties of the Brāhmaṇa, āśrama discipline, and praise of giving
पययिह्न्यमानानामभियोक्ता न विद्यते | दुःखमेतत् तु यद् द्वेष्टा कर्ताहमिति मन्यते
paryāyihnyamānānām abhiyoktā na vidyate | duḥkham etat tu yad dveṣṭā kartāham iti manyate ||
Bhishma nói: “Với những người hết lần này đến lần khác bị đánh động bởi vui và khổ đến theo thời vận, không có kẻ nào khác để buộc tội—không có thủ phạm bên ngoài. Nỗi khổ thật sự nằm ở đây: con người ghét nỗi đau hiện tại rồi tưởng rằng, ‘Ta là kẻ làm ra (nỗi khổ này),’ và vì sự chán ghét cùng ảo tưởng về tác giả tính ấy mà tự trói mình vào sầu não.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Pleasure and pain arise in the natural course of time; blaming an external agent is misguided. Suffering deepens when one reacts with aversion and falsely identifies as the autonomous doer—“I am the maker of this”—instead of seeing experiences as time-conditioned and to be borne with equanimity.
In the Shanti Parva’s instruction to Yudhishthira, Bhishma continues his ethical-philosophical counsel, explaining how wise understanding of time, causality, and non-attachment reduces grief and prevents the mind from creating an enemy or culprit for inevitable life experiences.