Shloka 53
कालनिर्णयः, युगधर्मवर्णनम्, सृष्टिक्रमश्च
Time-Reckoning, Yuga-Dharma, and the Sequence of Creation
देवराज! समस्त प्राणियोंकी गति जो काल है
ṛtūn māsārdhamāsāṁś ca divasāṁś ca kṣaṇāṁs tathā | pūrvāhṇam aparāhṇaṁ ca madhyāhnam api cāpare ||
Śakra nói: “Hỡi Thiên vương! Thời Gian là con đường của muôn loài; chưa đến với Thời Gian thì ngươi còn đi đâu được? Dẫu chạy trốn, con người cũng không thể bỏ lại—không thể rời xa; dẫu đứng yên, cũng chẳng thoát khỏi móng vuốt của nó. Các giác quan như thính giác v.v. không thể cảm nhận Thời Gian, vốn được phân chia thành tháng, nửa tháng và năm loại sai biệt. Có người gọi vị Thần Thời Gian ấy là Agni, có người gọi là Prajāpati. Chính Thời Gian đo lường và cuốn mọi loài đi qua các mùa, các tháng và nửa tháng, các ngày và cả những sát-na thoáng chốc; qua buổi sáng, buổi chiều và cả chính ngọ.”
श॒क्र उवाच
Educational Q&A
Time (Kāla) is the universal force that governs all beings and all change. By listing seasons, months, days, and moments, the verse teaches that what we treat as ordinary timekeeping is actually the manifestation of an inescapable cosmic power; therefore pride, denial, or attempts to outrun destiny are futile, and one should live with humility and dharmic awareness.
Śakra (Indra) is explaining the nature of Kāla to his interlocutor, emphasizing that Time is perceived through its divisions—seasons, months, days, and parts of the day—and noting that different traditions identify this same principle as Agni or Prajāpati.