Shloka 9
Adhyāya 222 — ब्रह्मस्थानप्राप्ति: मोक्षधर्मे समत्वव्रतम्
Attaining the Brahman-Station: The Vow of Equanimity in Mokṣadharma
(दाक्षिणात्य अधिक पाठका १ श्लोक मिलाकर कुल १८ “लोक: हैं) द्वाविशर्त्याधिकद्विशततमो< ध्याय: सनत्कुमारजीका ऋषियोंको भगवत्स्वरूपका उपदेश देना युधिछिर उवाच केचिदाहुर्द्धिजा लोके त्रिधा राजन्ननेकधा । न प्रत्ययो न चान्यच्च दृश्यते ब्रह्म नैव तत् ।।
yudhiṣṭhira uvāca
kecid āhur dvijā loke tridhā rājan anekadhā |
na pratyayo na cānyac ca dṛśyate brahma naiva tat ||
nānāvidhāni śāstrāṇi yuktāś caiva pṛthagvidhāḥ |
kim adhiṣṭhāya tiṣṭhāmi tan me brūhi pitāmaha ||
Yudhiṣṭhira thưa: “Muôn tâu Đại vương, trong đời này có những Bà-la-môn học giả nói thực tại là ba phần, lại có người diễn tả theo nhiều cách khác nhau. Không có một sự xác tín vững chắc, cũng chẳng thấy điều gì khác một cách rõ ràng; còn Brahman tối thượng thì không hiện ra trước mắt. Kinh điển thì muôn loại, mỗi loại có lập luận riêng và được trình bày bằng những phương pháp khác nhau. Vậy, bạch Tổ phụ, xin chỉ dạy: nương vào nền tảng nào—lập trường nào đã định—con nên đứng vững và sống theo?”
युधिष्ठिर उवाच
Educational Q&A
The verse frames a classic Mahābhārata concern: when authoritative teachings conflict and the Absolute is not directly perceptible, one should seek a stable basis (adhiṣṭhāna) for life and practice. It motivates Bhīṣma’s subsequent guidance—moving from mere debate among doctrines toward a lived grounding in knowledge, discernment, and a practicable path aligned with dharma.
In Śānti Parva, Yudhiṣṭhira—troubled by competing metaphysical accounts (twofold, threefold, or many principles) and by the indirectness of Brahman—asks Bhīṣma to clarify which standpoint he should adopt. This question sets up the ensuing instruction (including the Sanatkumāra-related teaching in the chapter) that addresses confusion born of doctrinal plurality.