Shloka 1
Adhyāya 222 — ब्रह्मस्थानप्राप्ति: मोक्षधर्मे समत्वव्रतम्
Attaining the Brahman-Station: The Vow of Equanimity in Mokṣadharma
युधिष्ठिरने पूछा--भारत! इस लोकमें जो यह शुभ अथवा अशुभ कर्म होता है
Yudhiṣṭhira uvāca—Bhārata! iha loke yaḥ śubho vā aśubho vā karma bhavati, sa puruṣaṃ sukha-duḥkha-rūpaṃ phalaṃ bhoktavye niyunakti eva; kintu puruṣaḥ tasya karmaṇaḥ kartā vā na vā—atra me saṃśayaḥ. ataḥ pitāmaha! tvattaḥ asya tattvayuktaṃ samādhānaṃ śrotum icchāmi.
Yudhiṣṭhira thưa: “Ôi Bharata! Ở đời này, bất cứ hành vi nào—thiện hay ác—hễ đã phát sinh thì tất yếu ràng buộc con người phải thọ lấy quả của nó dưới dạng vui hay khổ. Nhưng ta vẫn ngờ vực điều này: con người có thật là kẻ làm ra hành vi ấy hay không? Vì vậy, ôi Tổ phụ, ta mong được nghe từ Người một lời giải đáp có nguyên lý, đúng với chân tướng.”
युधिष्ठिर उवाच
Educational Q&A
The verse frames a central ethical-philosophical problem: actions yield inevitable results (pleasure/pain), yet the status of the individual as the true agent (kartā) is questioned. It sets up Bhīṣma’s forthcoming explanation on how karma’s fruits operate alongside notions of self, causation, and responsibility.
In the Śānti Parva’s instruction setting, Yudhiṣṭhira approaches the elder Bhīṣma (addressed as Pitāmaha) with a doubt about whether a person is genuinely the doer of deeds whose fruits he must experience, and requests a definitive, principled clarification.