Shloka 29
Śakra–Namuci-saṃvāda: Śoka-nivāraṇa and Daiva-vicāra
Indra and Namuci on grief, composure, and inevitability
अविवेक, मोह, प्रमाद, स्वप्न और आलस्य--ये किसी तरह भी क्यों न हों, तमोगुणके ही विविध रूप हैं ।।
avivekaḥ mohaḥ pramādaḥ svapnaś ca ālasyaṃ ca—ete yathā-kathaṃcid api tamoguṇasyaiva vividha-rūpāṇi. atra yat prīti-saṃyukte kāye manasi vā bhavet, vartate sāttviko bhāva iti apekṣeta tat tathā; etat sattva-guṇa-vṛddhiṃ jānīyāt.
Bhīṣma giảng rằng: sự thiếu phân biệt (aviveka), mê lầm (moha), buông lung (pramāda), ngủ và lười biếng—dù biểu hiện dưới hình thức nào—đều chỉ là những dạng khác nhau của tamas, phẩm tính của bóng tối và trì trệ. Trái lại, trạng thái nào khởi lên trong thân hay trong tâm khi đi kèm niềm hoan hỷ và sự mãn nguyện nội tâm thì nên được xem là khuynh hướng sāttvika; cần hiểu đó là sự tăng trưởng của sattva, phẩm tính của sự trong sáng và minh triết.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma classifies certain mental states—non-discrimination, delusion, heedlessness, sleepiness, and laziness—as expressions of tamas (inertia and obscuration). He then gives a practical marker of sattva: a wholesome gladness or inner contentment arising in body or mind indicates a sāttvika disposition and should be taken as growth of clarity and virtue.
In the Shanti Parva’s instruction to Yudhishthira, Bhishma continues his ethical-psychological teaching by distinguishing the guṇas through observable states of mind and behavior, helping the listener diagnose tamasic decline and recognize sattvic uplift.