Shloka 10
Śakra–Namuci-saṃvāda: Śoka-nivāraṇa and Daiva-vicāra
Indra and Namuci on grief, composure, and inevitability
श्रवर्णं स्पर्शनं जिह्दा दृष्टिनासा तथैव च । इन्द्रियाणीति पज्चैते चित्तपूर्व गता गुणा:
śravaṇaṁ sparśanaṁ jihvā dṛṣṭi-nāsā tathaiva ca | indriyāṇīti pañcaite citta-pūrva-gatā guṇāḥ ||
Bhīṣma nói: “Nghe, chạm, lưỡi, thấy và mũi—đó là năm căn. Các phẩm tính như âm thanh v.v., trước hết được tâm (manas) nắm lấy, rồi mới trở thành đối tượng được kinh nghiệm qua các căn ấy—cho thấy kinh nghiệm giác quan chịu sự dẫn hướng của tâm từ trước.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The five senses function as channels of knowledge, but their objects (sound, touch, form, taste, smell) are mediated by the mind; therefore ethical self-mastery begins with governing the mind that precedes and directs sensory engagement.
In Śānti Parva’s instruction, Bhīṣma continues his discourse on inner discipline by enumerating the five perceptive faculties and explaining how sense-objects become experienced through them in conjunction with the mind.