Shloka 1
बलीन्द्रसंवादः — Kāla, Anityatā, and the Limits of Agency
Mahābhārata 12.217
इस प्रकार श्रीमह्याभारत शान्तिपर्वके अन्तर्गत मोक्षधर्मपर्वमें श्रीकृष्णसम्बन्धी अध्यात्मका कथनविषयक दो सौ सोलहवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ २१६ ॥ अपना बछ। सं: सप्तदर्शाधिकद्विशततमो< ध्याय: सच्चिदानन्दघन परमात्मा
bhīṣma uvāca | na sa veda paraṁ brahma yo na veda catuṣṭayam | vyaktāvyaktaṁ ca yat tattvaṁ samprokte paramarṣiṇā ||
Bhīṣma thưa: Tâu Đại vương, kẻ nào không hiểu bốn thực tại—Đấng Tối Thượng kết tinh Sat–Cit–Ānanda, thế giới hiển lộ trước mắt, Prakṛti và Puruṣa (jīvātman)—thì chưa thật biết Brahman Tối Thượng. Bậc đại thánh đã giảng về nguyên lý của cái hiển (vyakta) và cái vô hiển (avyakta); nếu không nắm được những phạm trù căn bản ấy, tri kiến về Đấng Tối Cao vẫn chưa viên mãn.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Knowing the Supreme (paraṁ brahma) requires clear understanding of a foundational fourfold scheme (catuṣṭaya). Bhishma emphasizes that metaphysical discernment—especially of the manifest (vyakta) and unmanifest (avyakta) principles as taught by the supreme seer—is prerequisite to liberation-oriented wisdom.
In the Mokṣadharma section of Śānti Parva, Bhishma continues instructing King Yudhiṣṭhira on liberation. This opening verse of the chapter frames the discussion: Bhishma cites the authoritative teaching of the ‘supreme seer’ and asserts that without grasping these key categories one cannot claim true knowledge of Brahman.