Shloka 13
दमप्रशंसा — Praise of Self-Restraint
Dama
तद् बीज॑ देहिनामाहुस्तद् बीज॑ जीवसंज्ञितम् । कर्मणा कालयुक्तेन संसारपरिवर्तनम्
tad bījaṁ dehinām āhus tad bījaṁ jīva-saṁjñitam | karmaṇā kāla-yuktena saṁsāra-parivartanam ||
Bhishma nói: “Tự Ngã vi tế ấy được tuyên xưng là hạt giống của mọi hữu tình mang thân. Chính hạt giống ấy được gọi là ‘jīva’ khi kết hợp với các thành tố của tự nhiên (guṇa). Bị thúc đẩy bởi nghiệp gắn liền với Thời gian, nó cứ xoay vần trong vòng luân chuyển của cõi thế.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse identifies the subtle Self as the causal ‘seed’ of embodied life. When that Self is associated with the guṇas (qualities of nature), it is spoken of as the jīva, and under the impulse of karma operating within time, it continues to revolve through saṁsāra.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma and liberation, Bhīṣma is teaching Yudhiṣṭhira about the metaphysical basis of bondage: how the individual self, conditioned by guṇas, is propelled by time-linked actions into repeated worldly cycles.