Shloka 17
Vyaktāvyakta-Viveka and Nivṛtti as Paramā Gati
Manifest–Unmanifest Discrimination and the Supreme Path of Withdrawal
यथर्र्तावृतुलिड्रानि नानारूपाणि पर्यये । दृश्यन्ते तानि तान्येव तथा भावा युगादिषु
yathārtāvṛtuliṅgāni nānārūpāṇi paryaye | dṛśyante tāni tānyeva tathā bhāvā yugādiṣu ||
Bhīṣma nói: “Như những dấu hiệu của bốn mùa, trong vòng tuần hoàn lặp lại, tuy mang nhiều hình thái khác nhau nhưng vẫn được thấy đi thấy lại như chính những dấu mốc của mùa ấy; cũng vậy, các trạng thái của tồn tại lại tái hiện qua những yuga nối tiếp.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Time and worldly conditions move in cycles: just as seasonal signs return in a fixed rhythm though appearing in varied forms, so do human and cosmic conditions recur across the yugas. This frames ethical reflection by reminding the listener that decline and renewal are patterned, not random.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on governance, dharma, and the nature of time. Here he uses the recurring seasons as an analogy to explain the repetition of conditions across successive ages (yugas).