Shloka 3
Doṣa-Parīkṣā and Guṇa-Viveka
Examination of Faults and Discernment of the Guṇas
Devanagari script
प्रज्ञया मानसं दु:खं हन्याच्छारीरमौषधै: । एतद् विज्ञानसामर्थ्य न बालै: समतामियात्,अतः मानसिक दुः:खको बुद्धि एवं विचारद्वारा तथा शारीरिक कष्टको ओषधियोंद्वारा दूर करे, यही विज्ञानकी सामर्थ्य है, जिससे मनुष्य दुःखमें पड़नेपर बच्चोंके समान बैठकर रोये नहीं
Translation
Nên dùng trí tuệ mà diệt khổ trong tâm, và dùng thuốc men mà trị khổ nơi thân. Đó chính là năng lực của tri thức, điều mà trẻ dại không thể sánh kịp; vì thế khi gặp khổ nạn, chớ ngồi khóc như trẻ con, mà hãy lấy lý trí và suy xét để dẹp khổ tâm, lấy dược liệu để trừ khổ thân.
Word by Word
प्रज्ञयाby wisdom
प्रज्ञया:
Karana
TypeNoun
Rootप्रज्ञा
FormFeminine, Instrumental, Singular
मानसम्mental
मानसम्:
Karma
TypeAdjective
Rootमानस
FormNeuter, Accusative, Singular
दुःखम्pain, suffering
दुःखम्:
Karma
TypeNoun
Rootदुःख
FormNeuter, Accusative, Singular
हन्यात्should remove/destroy
हन्यात्:
TypeVerb
Rootहन्
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
शारीरम्bodily, physical
शारीरम्:
Karma
TypeAdjective
Rootशारीर
FormNeuter, Accusative, Singular
औषधैःwith medicines
औषधैः:
Karana
TypeNoun
Rootऔषध
FormNeuter, Instrumental, Plural
एतत्this
एतत्:
Karta
TypePronoun
Rootएतद्
FormNeuter, Nominative, Singular
विज्ञान-सामर्थ्यम्the power/capacity of knowledge
विज्ञान-सामर्थ्यम्:
Karta
TypeNoun
Rootविज्ञानसामर्थ्य
FormNeuter, Nominative, Singular
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
बालैःwith children; by children
बालैः:
Karana
TypeNoun
Rootबाल
FormMasculine, Instrumental, Plural
समताम्equality, parity
समताम्:
Karma
TypeNoun
Rootसमता
FormFeminine, Accusative, Singular
इयात्should attain/reach
इयात्:
TypeVerb
Rootइ
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
Speaker
भीष्म उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes