Shloka 22
Yoga, Nārāyaṇa as Supreme Principle, and the Emanation of Categories
Sāṅkhya-Yoga Outline
जैसे सूर्यग्रहणकालमें चन्द्रमा सूर्यसे संयुक्त होनेपर सूर्यमें छायारूपी राहुका दर्शन होता है, उसी प्रकार शरीरसे संयुक्त होनेपर शरीरधारी आत्माकी उपलब्धि होती है ।।
yathā candrārka-nirmuktaḥ sa rāhunopalabhyate | tadvac charīra-nirmuktaḥ śarīrī nopalabhyate ||
Bhīṣma nói: “Như trong lúc nhật thực, khi Mặt Trăng giao hội với Mặt Trời, người ta mới thấy bóng Rāhu trên Mặt Trời; cũng vậy, khi tự ngã kết hợp với thân xác, mới có thể nhận biết ‘tự ngã mang thân’. Và như khi Mặt Trăng tách khỏi Mặt Trời thì không còn thấy Rāhu nơi Mặt Trời; cũng vậy, khi tự ngã lìa thân, ‘tự ngã mang thân’ không còn là đối tượng thấy biết.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Perception of the ‘embodied self’ depends on the body as a condition and instrument; when that association is absent, the self is not available to ordinary sense-perception—implying the Self is subtler than what the senses can objectify.
In Shanti Parva’s instruction on dharma and liberation, Bhishma explains to the listener (Yudhishthira contextually) a philosophical point using an eclipse analogy: Rāhu’s presence is inferred/seen only under conjunction, just as the self is ‘noticed’ in embodied life but not as a visible object when separated from the body.