Shloka 8
प्रजापतयः देवगणाश्च दिशि-दिशि स्थिताः ऋषयः
Prajāpatis, Deva-Groups, and the Ṛṣis Assigned to the Directions
ऋषक््सामसंघांश्व यजूंषि चापि च्छन्दांसि नक्षत्रगतिं निरुक्तम् | अधीत्य च व्याकरणं सकल्पं शिक्षां च भूतप्रकृतिं न वेझि
ṛk-sāma-saṁghānś ca yajūṁṣi cāpi chandāṁsi nakṣatra-gatiṁ niruktam | adhītya ca vyākaraṇaṁ sa-kalpaṁ śikṣāṁ ca bhūta-prakṛtiṁ na vetsi ||
Bhishma nói: “Tôi đã học các tập tụng ca của Ṛg-veda và Sāma-veda, cả các công thức Yajus, và Chandas (vần luật Veda/cũng chỉ truyền thống Atharva). Tôi cũng đã học đường vận hành của tinh tú, Nirukta (giải nghĩa từ nguyên) và ngữ pháp; cùng với Kalpa và Śikṣā. Thế nhưng, dù học đến thế, tôi vẫn chưa thật biết nguyên nhân vật chất căn bản của các đại chủng—như hư không và những yếu tố còn lại.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma highlights that mastery of sacred texts and auxiliary sciences (Vedas, Vedāṅgas, astronomy) does not automatically yield realization of ultimate reality; true wisdom requires insight into the fundamental cause and nature of the elements, not merely accumulated learning.
In the Śānti Parva’s instruction-setting, Bhishma speaks as a teacher reflecting on the scope and limits of his own extensive education, using his confession of not knowing the ‘bhūta-prakṛti’ to steer the discussion toward deeper metaphysical understanding beyond ritual and linguistic expertise.