Shloka 3
Keśava-tattva-kathana
On the Principle of Keśava: Cosmogony and Divine Epithets
भीष्म उवाच तथेत्येवं प्रतिश्रुत्य धर्म सम्पूज्य च प्रभो । यम॑ काल च मृत्युं च स्वर्ग सम्पूज्य चाहत:
bhīṣma uvāca | tathety evaṃ pratiśrutya dharmaṃ sampūjya ca prabho | yamaṃ kālaṃ ca mṛtyuṃ ca svargaṃ sampūjya cāhataḥ |
Bhīṣma nói: “Thưa vâng như vậy, vị Bà-la-môn liền kính lễ Dharma, rồi lại thờ phụng Yama, Thời gian, Tử thần và Thiên giới như những quyền năng thần thánh đáng tôn kính. Sau khi bày tỏ lòng cung kính—cúi đầu dưới chân các Bà-la-môn đã có mặt từ trước và những bậc Bà-la-môn ưu tú đến sau—ông làm đủ mọi lễ nghi thích đáng, rồi mới cất lời thưa với nhà vua.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse underscores reverence for Dharma and the cosmic regulators—Yama (moral recompense), Kāla (time), Mṛtyu (mortality), and Svarga (the fruit of merit). Ethically, it models humility and proper conduct: before speaking to power (the king), one honors the moral order and pays due respect to the learned.
Bhishma narrates that a Brahmin first agrees (“So be it”), then performs worship of Dharma and other personified cosmic powers, and respectfully honors the Brahmins present. Having completed these courtesies, he proceeds to address the king, setting a solemn and dharmic frame for what he is about to say.