Shloka 13
मनुरुवाच — इन्द्रिय-मनः-ज्ञान-क्रमः
Manu on the hierarchy of senses, mind, and knowledge
एतत् सर्वमशेषेण यथोक्तं परिवर्तयेत् । निवृत्तं मार्गमासाद्य व्यक्ताव्यक्तमनाश्रयम्
etad sarvam aśeṣeṇa yathoktaṁ parivartayet | nivṛttaṁ mārgam āsādya vyaktāvyaktam anāśrayam || duṣprajñena nirayā bahavaḥ samudāhṛtāḥ | praśastaṁ jāpakatvaṁ ca doṣāśrayate tad-ātmakaḥ ||
Bhīṣma nói: “Sau khi thực hành trọn vẹn, không vì tư lợi, mọi kỷ luật đã nêu, người ta phải chuyển hóa tất cả—quay lưng với con đường hướng ngoại của hành động và bước vào con đường ly hành (nivṛtti). Nương tựa nơi lối ly hành ấy—được nói là liên hệ với cái hiển lộ, cái vô hiển và cái không chỗ nương—hãy làm cho tâm vững bền. Tuy vậy, khi trí hiểu sai lạc, nhiều cảnh giới địa ngục được tuyên thuyết; và ngay cả địa vị đáng khen là người trì tụng mantra cũng bị vấy bẩn, vì hành giả khi ấy bị chính những khuyết tật ấy nhào nặn.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Spiritual disciplines must be redirected from outward, desire-driven activity (pravṛtti) to inward renunciation (nivṛtti). Even good practices like japa can become harmful if guided by defective understanding; right insight and purity of intention are essential.
In the Shanti Parva dialogue, Bhishma instructs Yudhishthira on the renunciant path and warns that misguided intellect can corrupt even commendable religious practice, leading to downfall rather than liberation.