Shloka 42
मनु-उपदेशः — भूत-उत्पत्ति, इन्द्रिय-निवृत्ति, तथा पर-स्वभाव-विवेकः
Manu’s Instruction on Elemental Origination, Sense-Withdrawal, and Discrimination of the Supreme Nature
इन्द्रियैस्तु प्रदीपार्थ कुरुते बुद्धिसप्तमै: । निर्विचेष्टेरजानद्धिः परमात्मा प्रदीपवत्
indriyaistu pradīpārthaṃ kurute buddhisaptamaiḥ | nirviceṣṭerajānaḍḍhiḥ paramātmā pradīpavat ||
Bhīṣma nói: Bản Ngã Tối Thượng, tuy tự thân vô tác và không “biết” theo cách của các khí cụ, vẫn khiến các căn trở thành ngọn đèn soi sáng nhờ bộ máy bảy phần—tâm và trí cùng với các giác quan. Như ngọn đèn đặt trong chiếc bình, ánh sáng tỏa ra qua các lỗ hở của bình mà khiến người ta nhận biết các vật, cũng vậy Paramātman ngự trong thân, khiến mọi pháp được kinh nghiệm và nhận thức nhờ những năng lực vốn tự chúng là trơ lì ấy.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Consciousness (Paramātman) is the inner illuminator: the senses, mind, and intellect are inert instruments that function like openings for a lamp’s light. Knowing and experience occur because the Self ‘lights up’ these faculties, not because the faculties are independently conscious.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and liberation-oriented wisdom. Here he uses a vivid metaphor (lamp inside a pot) to explain how the inner Self enables cognition through the bodily instruments, supporting a teaching on the distinction between the Self and the psycho-physical apparatus.