Shloka 32
मनु-उपदेशः — भूत-उत्पत्ति, इन्द्रिय-निवृत्ति, तथा पर-स्वभाव-विवेकः
Manu’s Instruction on Elemental Origination, Sense-Withdrawal, and Discrimination of the Supreme Nature
अथ यद् दुःखसंयुक्तमप्रीतिकरमात्मन: । प्रवृत्त रज इत्येव तन्न संरभ्य चिन्तयेत्
atha yad duḥkhasaṃyuktam aprītikaram ātmanaḥ | pravṛttaṃ raja ity eva tan na saṃrabhya cintayet ||
Bhīṣma nói: Hễ khi nào trong tâm khởi lên một trạng thái gắn liền với khổ đau và gây bất mãn nội tâm, hãy chỉ nhận biết đó là sự khởi động của rajas (tính chất của dục vọng và xao động). Vì vậy, khi gặp nỗi khổ ấy, chớ khuấy động tâm bằng sự lo nghĩ dằn vặt; bởi ưu tư chỉ làm khổ đau thêm lớn.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Sorrowful, displeasing mental states should be identified as the rise of rajas; instead of feeding them with anxious rumination, one should remain unagitated, since worry intensifies suffering.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on inner discipline and ethical living; here he gives a practical diagnostic: recognize distress as a guṇa-driven movement (rajas) and avoid reactive worry.