Shloka 11
सत्य–अनृत, प्रकाश–तमस्, स्वर्ग–नरक विवेचनम्
Truth and Untruth as Light and Darkness; Svarga and Naraka as Ethical Consequences
भूगुरुवाच (नारायणो जगमन्मूर्तिरन्तरात्मा सनातन: । कूटस्थो$क्षर अव्यक्तो निर्लेपो व्यापक: प्रभु: ।।
bhīṣma uvāca |
bhṛgur uvāca—nārāyaṇo jaganmanmūrtir antarātmā sanātanaḥ |
kūṭastho ’kṣara avyaktō nirlepo vyāpakaḥ prabhuḥ ||
prakṛteḥ parato nityam indriyair apy agocaraḥ |
sa sisṛkṣuḥ sahasrāṃśād asṛjat puruṣaṃ prabhuḥ ||
mānaso nāma vikhyātaḥ śrutapūrvo maharṣibhiḥ |
anādinidhano devas tathābhedyo ’jarāmaraḥ ||
Bhīṣma nói: Bhrigu tuyên cáo—Nārāyaṇa chính là hình thể của toàn vũ trụ, là nội ngã (antarātman) của mọi loài, là Đấng Purusha vĩnh cửu. Ngài bất biến (kūṭastha), bất hoại, vô hiển (avyakta), không nhiễm các phẩm tính, trùm khắp và là Chúa Tể; mãi vượt ngoài Prakṛti, vượt ngoài tầm giác quan. Khi ý chí sáng tạo khởi lên nơi Đấng ấy, từ một phần nghìn của chính mình, Ngài phát sinh một ‘Purusha’—được các đại hiền triết nghe biết từ thuở đầu và nổi danh là Mānasa (tâm sinh) Purusha. Vị thần tâm sinh nguyên sơ ấy vô thủy vô chung, bất khả xâm phạm, không già, không chết.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches a Vedāntic vision of the Supreme: Nārāyaṇa is the inner Self of all, untouched and unmanifest, beyond material nature and sensory grasp, yet the sovereign source from whom creation proceeds.
Within Bhīṣma’s discourse, a citation of Bhṛgu describes how, when the Lord willed creation, He emanated a cosmic ‘Person’—the Mānasa Puruṣa—known to ancient seers as a primordial, deathless principle.