Shloka 13
Varṇa-lakṣaṇa and Ātma-saṃyama (Marks of Social Conduct and Self-Restraint) | वर्णलक्षणम् एवं आत्मसंयमः
सम्मानश्चावमानश्ष लाभालाभौ क्षयोदयौ । प्रवृत्ता विनिवर्तन्ते विधानान्ते पुनः पुन:
sammānaś cāvamānaś ca lābhālābhau kṣayodayau | pravṛttā vinivartante vidhānānte punaḥ punaḥ ||
Bhishma nói: “Danh dự và ô nhục, được và mất, suy và thịnh—một khi đã vận hành, những trạng thái ấy lại nhiều lần quay trở lại khi lộ trình đã định đi đến tận cùng. Vì thế, chớ để các đối cực thế gian làm lay động; hãy vững lòng trong dharma, biết rằng mọi biến thiên ấy tuần hoàn và chịu sự chi phối của trật tự muôn loài.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Worldly opposites—honor/dishonor, gain/loss, decline/rise—are not permanent. They recur in cycles and reverse when their allotted course ends; hence one should cultivate steadiness and not abandon dharma due to changing external conditions.
In the Shanti Parva’s instruction section, Bhishma continues advising Yudhishthira on righteous conduct and mental steadiness after the war, emphasizing that social and material fortunes fluctuate according to the ordained order and should not disturb one’s ethical resolve.