Shloka 12
प्रजाविसर्ग-तत्त्वनिर्णयः | Cosmogony of Elemental Emergence
Bharadvāja–Bhṛgu Dialogue
जब-जब एक-एक रात बीतनेके साथ ही आयु बहुत कम होती चली जा रही है, तब छिछले जलमें रहनेवाली मछलीके समान कौन सुख पा सकता है? ।।
yasyāṁ rātryāṁ vyatītāyāṁ na kiñcit śubham ācaret | tadaiva vandhyaṁ divasam iti vidyād vicakṣaṇaḥ | anavāpteṣu kāmeṣu mṛtyur abhyeti mānavam |
Bhishma nói: “Khi một đêm trôi qua mà con người không làm lấy một việc lành, một thiện hạnh nào, bậc sáng suốt nên biết ngày ấy là ngày cằn cỗi—uổng phí. Bởi Tử thần tiến đến với con người khi những dục vọng vẫn còn chưa được thỏa. Khi sinh mệnh cứ hao mòn theo từng đêm, ai có thể thật sự tìm được hạnh phúc—như con cá bị giam trong nước cạn?”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Time is steadily consuming life; therefore one should not let a day pass without some śubha (wholesome, dharmic) action. A day without good conduct is ‘vandhya’—fruitless—because death may arrive before one’s desires are fulfilled.
In the Shanti Parva’s instruction section, Bhishma addresses Yudhishthira with ethical counsel. Here he emphasizes urgency and vigilance: nights pass, lifespan shrinks, and death approaches unexpectedly, so one must actively practice dharma rather than postponing it.