Shloka 10
अव्यक्त-मानस-सृष्टिवादः
Doctrine of Creation from the Unmanifest ‘Mānasa’
कि नु मुहासि मूढस्त्वं शोच्य: किमनुशोचसि । यदा त्वामपि शोचन्त: शोच्या यास्यन्ति तां गतिम्,“राजन! तुम मूढ मनुष्यकी भाँति क्यों मोहित हो रहे हो? शोकके योग्य तो तुम स्वयं ही हो, फिर दूसरोंके लिये क्यों शोक करते हो? अजी! एक दिन ऐसा आयेगा, जब कि दूसरे शोचनीय मनुष्य तुम्हारे लिये भी शोक करते हुए उसी गतिको प्राप्त होंगे
kiṁ nu muhāsi mūḍhas tvaṁ śocyaḥ kim anuśocasi | yadā tvām api śocantaḥ śocyā yāsyanti tāṁ gatim ||
Bhishma nói: “Tâu Đại vương, cớ sao bệ hạ lại sa vào mê vọng như kẻ ngu? Chính bệ hạ cũng là đối tượng đáng than khóc—vậy sao còn than khóc cho người khác? Rồi sẽ có một ngày, những kẻ ấy—vốn cũng đáng thương—sẽ khóc than cả cho bệ hạ, và trong lúc khóc than ấy, họ cũng đi đến cùng một kết cục như vậy.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma rebukes delusive grief: since all beings are mortal and subject to the same end, lamentation for others is inconsistent—especially when one’s own condition is equally ‘lamentable.’ The ethical thrust is toward clear-sightedness, acceptance of impermanence, and steadiness of mind.
In the Śānti Parva, Bhishma instructs the king (Yudhiṣṭhira) after the war. Here he challenges the king’s sorrow and confusion, pointing out that time brings the same fate to all, and that even those who mourn today will themselves pass away.