Shloka 15
असंतोषादिदोष-निरूपणम्
On the Faults of Discontent and the Discipline of Detachment
पन्थानौ पितृयानश्व देवयानश्व विश्रुतौ । ईजाना: पितृयानेन देवयानेन मोक्षिण:
panthānau pitṛyānaś ca devayānaś ca viśrutau | ījānāḥ pitṛyānena devayānena mokṣiṇaḥ ||
Yudhiṣṭhira nói: “Có hai con đường nổi tiếng—con đường của tổ tiên (pitṛyāna) và con đường của chư thiên (devayāna). Ai hành lễ tế tự theo con đường tổ tiên thì đi vào lộ trình của tổ tiên; còn ai tiến theo con đường thần linh thì được giải thoát—đạt đến giải thoát tối hậu.”
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse distinguishes two classical spiritual trajectories: pitṛyāna, linked with sacrificial/ritual merit and the ancestral realm, and devayāna, linked with the higher divine course culminating in liberation (mokṣa). It frames ethical-spiritual choice as a choice of path shaped by one’s practice and aim.
In Śānti Parva’s instruction on dharma and ultimate good, Yudhiṣṭhira raises a doctrinal point about the well-known ‘two paths’ taught in śāstric tradition, contrasting outcomes for ritual performers and those who follow the divine path toward release.