Previous Verse
Next Verse

Shloka 49

मृत्यु-काल-प्रबोधनम् (Instruction on Mortality, Time, and Truth) — Mahābhārata, Śānti-parva 169

स एवमुक्त: सुहृदा तेन तत्र हितैषिणा । प्रत्युवाच ततो राजन्‌ विनिश्चित्य तदार्तवत्‌,राजन! अपने उस हितैषी सुहृदके इस प्रकार कहनेपर गौतम मन-ही-मन कुछ निश्चय करके आर्त-सा होकर बोला--

sa evam uktaḥ suhṛdā tena tatra hitaiṣiṇā | pratyuvāca tato rājan viniścitya tadārtavat ||

Được người bạn chí tình, kẻ chỉ mong điều lợi cho mình, nói như vậy ngay tại đó, ông liền đáp lại, hỡi Đại vương—trong lòng đã quyết định dứt khoát, nhưng lời thốt ra lại như của kẻ đang đau khổ.

सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
एवम्thus
एवम्:
TypeIndeclinable
Rootएवम्
उक्तःhaving been spoken to / addressed
उक्तः:
TypeVerb
Rootवच्
Formक्त (past passive participle), Masculine, Nominative, Singular, Passive (participial)
सुहृदाby a friend
सुहृदा:
Karana
TypeNoun
Rootसुहृद्
FormMasculine, Instrumental, Singular
तेनby him
तेन:
Karana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Singular
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
हितैषिणाby a well-wisher
हितैषिणा:
Karana
TypeNoun/Adjective
Rootहितैषिन्
FormMasculine, Instrumental, Singular
प्रत्युवाचreplied
प्रत्युवाच:
TypeVerb
Rootप्रति-उप-√वच्
FormPerfect (लिट्), Third, Singular, Parasmaipada
ततःthen
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular
विनिश्चित्यhaving ascertained/decided
विनिश्चित्य:
TypeVerb
Rootवि-नि-√चि
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Active (gerundial)
तदाat that time
तदा:
TypeIndeclinable
Rootतदा
आर्तवत्as if distressed
आर्तवत्:
TypeAdjective
Rootआर्तवत्
FormMasculine, Nominative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
R
Rājan (the King, i.e., Yudhiṣṭhira as addressee)
S
suhṛt (a well-wishing friend/adviser)

Educational Q&A

Even when advice is offered by a genuine well-wisher, the recipient may face inner turmoil; dharmic action often requires firm discernment (viniścaya) while acknowledging the emotional weight of the decision.

A person has been addressed by a friendly, welfare-seeking adviser; after reflecting and deciding internally, he replies to the king, his response colored by distress—signaling a difficult moral or practical choice about to be articulated.