Shloka 14

Gautama’s Flight, the Enchanted Grove, and the Arrival of Rājadharma

Nāḍījaṅgha

Devanagari script

अक्षमाया: क्षमायाश्ष प्रियाणीहाप्रियाणि च । क्षमते सम्मतः साधु: साध्वाप्रोति च सत्यवाक्‌

Transliteration

akṣamāyāḥ kṣamāyāś ca priyāṇīhāpriyāṇi ca | kṣamate sammataḥ sādhuḥ sādhv āpnoti ca satyavāk ||

Translation

Bhishma nói: Người thiện chân chính, được mọi người tán đồng, là người có thể chịu đựng như nhau cả những hành vi đáng chịu lẫn khó chịu, và gánh nhận đồng đều lời nói êm tai cũng như lời nói chua cay. Sự xuất sắc trong đức tha thứ chỉ được thành tựu đúng nghĩa nơi người giữ chân thật trong lời nói.

Word by Word

• {'akṣamā': 'intolerance

• impatience', 'kṣamā': 'forbearance

• patient endurance', 'priyāṇi': 'pleasant things

• agreeable words/acts', 'apriyāṇi': 'unpleasant things

• disagreeable words/acts', 'iha': 'here (in this world/this context)', 'ca': 'and', 'kṣamate': 'endures

• bears patiently', 'sammataḥ': 'approved

• esteemed (by all)', 'sādhuḥ': 'good person

• virtuous one', 'sādhv': 'properly

• well', 'āpnoti': 'attains

• obtains', 'satyavāk': 'truth-speaker

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhishma

Educational Q&A

What is the core teaching?

True virtue is shown by equal endurance of pleasant and unpleasant treatment; forgiveness (kṣamā) becomes stable and exemplary when grounded in truthfulness (satya) and disciplined speech.

What is happening in the narrative?

In the Shanti Parva’s instruction on dharma, Bhishma continues advising on moral conduct, defining the universally respected ‘sādhu’ as one who practices forbearance toward both agreeable and disagreeable words and behaviors, and linking this capacity to being a truthful speaker.