Shloka 22
Bhīmasena’s Counsel on Grief, Inner Conflict, and the Duty of Kingship (भीमसेन-उपदेशः)
(बलिनो हि वयं राजन् देवैरपि सुदुर्जया: । कथं भृत्यत्वमापन्ना विराटनगरे समर ।।
vaiśampāyana uvāca |
balino hi vayaṃ rājan devair api sudurjayāḥ |
kathaṃ bhṛtyatvam āpannā virāṭanagare sma ra ||
yac ca te droṇabhīṣmābhyāṃ yuddham āsīd arindama |
manasaikena yoddhavyaṃ tat te yuddham upasthitam ||
Vaiśampāyana nói: “Tâu Đại vương, chúng ta vốn hùng mạnh—ngay cả chư thiên cũng khó bề khuất phục. Thế mà hãy nhớ: tại thành Virāṭa, chúng ta đã bị ép phải chịu kiếp tôi đòi. Và hỡi bậc hàng phục kẻ thù, trận chiến ngài từng đối diện với Droṇa và Bhīṣma—một trận chiến tương đương nay đang ở trước mặt: giờ đây ngài chỉ phải giao chiến với chính tâm mình.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
True victory can require an inner battle: even the strong must sometimes conquer their own mind—fear, anger, pride, or despair—before they can act rightly. The verse reframes ‘war’ as self-mastery and mental discipline.
Vaiśampāyana recalls a humiliating episode—servitude in Virāṭa’s city—despite great strength, to urge the king to remember past endurance. He then compares an earlier external war against Droṇa and Bhīṣma to a present, more subtle struggle: a decisive confrontation with one’s own mind.